✦ CẨM NANG SỨC KHỎE PHỤ KHOA
vô kinh là thuật ngữ chỉ tình trạng chưa có kinh hoặc đã có kinh rồi ngừng trong một khoảng thời gian. Hai hoàn cảnh cần cách tìm nguyên nhân khác nhau. Việc đánh giá sớm phù hợp giúp hiểu sức khỏe nội tiết, sự phát triển và nhu cầu sinh sản, thay vì chỉ tìm thuốc gây ra máu.
✦ Nội dung chính
Vô kinh nguyên phát là chưa từng có kinh khi đã đến tuổi cần đánh giá. Thông thường, chưa có kinh ở tuổi mười lăm hoặc hơn ba năm sau khi bắt đầu phát triển ngực là lý do nên hỏi bác sĩ; thiếu dấu hiệu dậy thì cũng cần trao đổi sớm. Vô kinh thứ phát là ngừng kinh sau khi trước đó đã có chu kỳ.
Ở người chưa từng có kinh, cần hỏi tiến trình phát triển thay vì chỉ hỏi đã đủ tuổi hay chưa. Sự xuất hiện ngực, tăng trưởng và các vấn đề sức khỏe kéo dài có thể giúp định hướng. Có người cần đánh giá trước mốc tuổi thông thường vì không có dấu hiệu dậy thì hoặc có đau lặp lại. Không nên tự mua hormone để thử tạo kinh, vì việc ấy có thể làm khó theo dõi quá trình phát triển tự nhiên.
Ở người chưa từng có kinh, bác sĩ xem tiến trình dậy thì, sức khỏe chung và những vấn đề cấu trúc nếu nghi ngờ. Không nên tự so cơ thể với bạn cùng tuổi để kết luận bất thường. Đau theo tháng nhưng không ra kinh cũng là thông tin cần báo.
Ăn thiếu, tập quá sức, bệnh tuyến giáp, tăng prolactin hoặc vấn đề buồng trứng có thể ảnh hưởng chu kỳ. Mất kinh do thiếu năng lượng kéo dài có thể đi cùng vấn đề sức khỏe xương. Kết quả kiểm tra giúp xác định nhu cầu hỗ trợ cụ thể.
Ở người đã có kinh, cần đánh giá khả năng mang thai trước. Cho con bú hoặc một số biện pháp tránh thai làm giảm hay ngừng ra kinh. Điều đó khác với việc máu bị mắc lại bên trong và không phải lúc nào cũng cần gọi kinh.
Với người từng kinh đều, mất kinh khoảng ba tháng nên được đánh giá; chu kỳ vốn thất thường nhưng ngừng kéo dài cũng cần trao đổi. Không chờ đủ mốc nếu có đau, nghi mang thai, đau đầu mới, thay đổi thị lực hoặc sức khỏe giảm sút. Việc khám cần tôn trọng riêng tư, nhất là với người trẻ.
Một người trẻ có thể ngại khi được hỏi quan hệ hoặc khả năng mang thai. Hãy hiểu đây là phần đánh giá cần thiết khi phù hợp, không phải sự kết luận về hành vi. Có thể yêu cầu được trao đổi riêng và hỏi cơ sở cách bảo vệ thông tin. Nếu chưa từng quan hệ, vẫn cần kể trung thực để bác sĩ chọn thao tác phù hợp, nhưng thông tin này không tự loại trừ mọi nguyên nhân của vô kinh.
Người khám hỏi tiến trình dậy thì, chu kỳ, bệnh nền, thuốc và tiền sử gia đình. Kiểm tra có thể gồm thử thai, xét nghiệm nội tiết hoặc siêu âm có chọn lọc. Không phải người chưa quan hệ đều cần khám bên trong; thao tác được lựa chọn theo nhu cầu y tế và được giải thích trước.
Có thể bắt đầu bằng thử thai khi còn khả năng mang thai, rồi lựa chọn kiểm tra theo bệnh sử. Không có gói xét nghiệm nội tiết bắt buộc cho tất cả mọi người. Kết quả cần được đọc cùng tuổi, thời điểm lấy mẫu, thuốc đang dùng và triệu chứng, thay vì tự so một chỉ số trên giấy với thông tin trên mạng.
Tiền sử gia đình về dậy thì muộn hoặc ngừng kinh sớm có thể có ích nhưng không xác định chẩn đoán. Nếu đang điều trị bệnh mạn, mang danh sách thuốc và quá trình dùng. Kết quả nội tiết cần được diễn giải bởi người có chuyên môn vì một chỉ số có thể thay đổi theo bối cảnh. Siêu âm có thể cung cấp thông tin cấu trúc, nhưng không thay thế toàn bộ đánh giá về hoạt động nội tiết hoặc phát triển.
Mục tiêu là điều trị nguyên nhân và bảo vệ sức khỏe dài hạn khi cần. Có người cần hỗ trợ dinh dưỡng, có người cần điều trị bệnh nền hoặc nội tiết theo chỉ định. Thuốc không tự giải quyết mọi nguyên nhân cấu trúc. Khả năng có thai không thể được bảo đảm hoặc loại trừ chỉ từ từ vô kinh.
Nếu xác định một tình trạng cần theo dõi dài hạn, cần được giải thích cả sức khỏe xương, triệu chứng nội tiết và kế hoạch sinh sản ở thời điểm phù hợp. Không phải người nào cũng cần quyết định về việc sinh con ngay trong buổi đầu. Có thể ưu tiên hiểu chẩn đoán và chăm sóc sức khỏe trước. Khi dùng thuốc, hỏi mục tiêu là bổ sung hormone, bảo vệ mô hay hỗ trợ một bước điều trị khác.
Bạn nên chuẩn bị các mốc phát triển ước chừng, tuổi có kinh của người thân nếu biết, biểu đồ chiều cao hoặc hồ sơ bệnh cũ khi sẵn có. Không cần trì hoãn khám vì thiếu toàn bộ thông tin. Với vô kinh thứ phát, bổ sung lịch chu kỳ và thời điểm thay thuốc. Đề nghị giải thích tên chẩn đoán bằng ngôn ngữ dễ hiểu, cùng kiểm tra nào đã xác định và điểm nào vẫn còn cần theo dõi.
Không nhất thiết. Nhiều nguyên nhân khác có thể làm ngừng kinh; cần đánh giá trước khi dùng tên chẩn đoán này.
Có thể nhờ người hỗ trợ nếu bạn thấy an tâm, đồng thời vẫn có thể yêu cầu được trao đổi riêng với người khám.
Không tự dùng. Cần kiểm tra phù hợp và giải thích mục tiêu trước, vì một đợt ra máu do thuốc không xác định toàn bộ nguyên nhân.
Bạn có thể hỏi thông tin tiếp nhận và đăng ký lịch hẹn qua các kênh chính thức dưới đây. Hãy cho biết nội dung cần tư vấn để được hướng dẫn chuẩn bị và xác nhận hạng mục đang tiếp nhận trước khi đến.
Thông tin trực tuyến hỗ trợ chuẩn bị đi khám, không thay thế việc đánh giá sức khỏe trực tiếp. Nếu có dấu hiệu khẩn cấp, hãy ưu tiên cơ sở cấp cứu gần nhất.
Vui lòng để lại số điện thoại, Bác sĩ tư vấn sẽ liên hệ ngay với bạn (Hoàn toàn miễn phí)
